بر محققان تراجم احوال دانشمندان و اعلام شبه قاره هند، مخفی نیست که مطلع انوار صدرالافاضل از کتاب هایی است که درباره رجال عصر خود از منابع دست اول است و میتواند در کنار آثاری چون نجوم السماء و تکملهٔ آن که از منابع این کتابند و مهم تر از اینها کتاب ارزشمند نزهة الخواطر ـ که به تازگی چاپی زیبا از آن با عنوانی دیگر در ریاض منتشر شده است را از رجال و مشاهیر هند و اوضاع فرهنگی و فعالیت مدارس و مراکز علمی اسلامی هند ارائه کند. صدرالافاضل چنان که محقق طباطبایی در مستدرک الذریعه آورده است سید مرتضی حسین ابن السید قاسم نقوی لکهنوی لاهوری متولد در 1343 و درگذشته در 1407 هجری شمسی است و کتاب مطلع انوار را در همان سالِ تألیف، یعنی 1402، منتشر کرده است. از آنجا که کتاب به زبان اردوست طبیعی است که در پژوهشهای فارسی و عربی کمتر مورد استناد قرار گرفته است. اما خوشبختانه بعد از چهارده سال، متن کتاب به زبان فارسی در مشهد منتشر شد. محقق وارسته جناب آقای سید شجاعت حسین رضوی هندی، که در شناخت تراجم علمای هندوستان بسیار پرکار و پراطلاع است، همه متن فارسی را با دقت با اصل اردو مطابقت داده و جدولی را از غلطهای مطبعی و علمی ترجمه، ارائه داده است که بسیار شایسته دیدم در کاتبان منتشر شود، تا پژوهشگرانی که از این کتاب استفاده میکنند، با استفاده از جدول، غلطهای کتاب خود را تصحیح کنند.

در شبه قاره هند تذکره های فردی یا خانوادگی زیادی نوشته شده است، هم به زبان عربی هم به زبان فارسی و هم به زبان اردو. ولی اولین تذکرهٔ مفصل به زبان اردو، «تذکره بی بیها» تألیف سید محمد حسین نوگانوی متوفای 1362 هـ ق است. مؤلف در این کتاب شرح حال 290 تن از علماء را نوشته است. بعد از آن جامع ترین تذکره به زبان اردو «مطلع انوار» تألیف حجة الاسلام و المسلمین مرحوم آقای سید مرتضی حسین فاضل می باشد. مؤلف در این کتاب شرح حال حدود 900 تن از علماء را به رشته تحریر در آورده. بدیهی است که نگارش شرح حال این تعداد از علماء کار آسانی نبوده است و نیاز به منابع زیادی داشته که مؤلف با مشکلات فراوان آنها را فراهم آورده بود.
وقتی به مدارک و منابع نگاه می کنیم ارزش کار مؤلف بیشتر آشکار می گردد. متاسفانه مترجم فارسی آن فهرست منابع را ترجمه نکرده، در حالیکه مؤلف در آخر کتاب آن را ذکر کرده است، برای اطلاع فارسی زبانان فهرست منابع مطلع انوار را نقل می کنم.


مؤلف کتاب «مطلع انوار» در نگارش کتاب بجز کتاب های بالا از دواوین شعراء، روزنامه ها، معلومات شخصی افراد برجسته و مجله ها از قبیل ماهانامهٔ اصلاح، ماهنامه شیعه، ویژه نامه نصیر الملة از هفته نامه سر فراز و پانزده روزه ارشاد استفاده کرده است.
بخاطر جامعیت کتاب، بنیاد پژوهش های اسلامی وابسته به آستان قدس رضوی مشهد، اقدام به ترجمه آن کتاب به فارسی نمود، و این مسئولیت را به عهدهٔ آقای دکتر محمد هاشم گذاشت. و الحق ایشان این مسئولیت را به نحو احسن انجام دادند، ولی چون کتاب خیلی مهم بود و نقائصی هم وجود داشت، لذا محقق ارجمند علامه سید محمد رضا جلالی حفظه الله به من پیشنهاد کردند که آن نقائص را برطرف کنم و بنده سعی کردم تا نقائص را به حد اقل برسانم.